امتداد اجتماعی لازمه بازسازی نهاد روحانیت است

به گزارش ایکنا، حجت الاسلام والمسلمین سیدعلی موسوی، رئیس پژوهشکده باقرالعلوم(ع)، ششم مهرماه در نشست علمی «بازسازی نهاد روحانیت از نهاد اندیشه تا اقتصاد سیاسی» با بیان اینکه بحث های متعددی پیرامون اصلاح حوزه علمیه با عناوین مختلف مطرح است، گفت: رهبر شهید بزرگوار این دغدغه را نسبت به حوزه و رابطه حوزه با جامعه و دولت مطرح کرده بودند و اصلاح در حوزه همواره مورد تأکید ایشان بود.

وی ادامه داد: اخیراً با نامه رهبر رشید انقلاب خطاب به نهادهای حوزوی، دوگانه نهاد روحانیت و نهاد حوزه و بحث کارآمدی نهاد روحانیت مطرح شد و سخنان ما هم در راستای لبیک به فرمایشات ایشان و پاسخ عالمانه و اندیشمندانه به دغدغه های ایشان است.

موسوی با بیان اینکه اگر بخواهیم اجزای نهاد روحانیت را مطالعه کنیم، دو جزء بنیادی پیشران داریم، گفت: یکی بخش نهاد اندیشه(حوزه) است که حرکت طوفانی این پدیده را رقم می زند و دیگری بخش معنوی نهاد روحانیت است؛ نهاد اندیشه، پدیده ویژه ای است که زیر نهاد علم فهمیده نمی شود. پیام رهبر بزرگوار زمینه را فراهم کرد تا بتوان بین دو نهاد حوزه و روحانیت تفکیک قائل شویم.

وی افزود: واقعیت این است که عالمان شیعه صرفاً به  دنبال تولید اثر برای چرخش در نظام تعلیم و تربیت نبودند، از این رو نهاد علم و اندیشه حوزوی متصل به جامعه و عینیت بوده است و این موضوع بین اصحاب امام صادق(ع) مانند زراره و دیگران به وفور دیده می شود.

این پژوهشگر با بیان اینکه جریان اندیشه به حرکت های اجتماعی تبدیل می شده است، اضافه کرد: اگر شاگردان در یک بافت بسته منحصر می بودند، تشیع تا این اندازه در طول تاریخ رشد نمی کرد از این رو ما با یک پدیده قوی مواجهیم که اندیشه در آن پیشران است و دانش، از محصولات اندیشه است که محیط اجتماعی را پیش می برد.

موسوی بیان کرد: در فضای اهل سنت، اندیشه تا حدودی از فضای اجتماعی منعزل است، به این معنا که حکومتی است، از این رو به تدریج حامی نهاد حکومت می شود و نمی تواند تبلیغ خود را در فضای عمومی سرریز کند.

موسوی با بیان اینکه حجم زیادی از آنچه رهبران انقلاب آن را به پیش برده اند، براساس اندیشه ای بوده است که از محیط دانشی گرفته اند، افزود: اگر اندیشه، حالت برهانی پیدا کند، تبدیل به علم شده و می تواند وارد محیط اجتماعی شود ولی وقتی وارد محیط اجتماع شود، آنقدر جزئیات دارد که نیازمند خلق ایده ها است.

عدم تفکیک اندیشه و دانش در سنت اسلامی

وی ادامه داد: در سنت اسلامی مرز بین دانش و اندیشه به صورت جدی تفکیک نشده، در حالی که در غرب این کار انجام شده است لذا ما امروز به دو نهاد مبتلا شده ایم. گاهی اندیشه ماهیت برهانی دارد ولی ارائه برهانی نشده است.

رئیس پژوهشکده باقرالعلوم(ع) افزود: حاکم بودن استعمار غرب بر کشور، سبب شد تا اتصال حوزه و نهاد روحانیت به بدنه اجتماعی کمرنگ و حتی قطع شود و این کار را از طریق ساختارهای نظام ساز و قانونی انجام داد؛ قبل از این کار هم جریان اندیشه را که مولد فکر و رسانه و فرهنگ بود، به حاشیه راند و یا وارد فضای فرهنگی غربی کرد و نبض ادبیات و هنر و رسانه را در دست گرفت.

وی اضافه کرد: ما مبتلا به تمدن غرب هستیم و برای درگیری باید از همان نقاطی شروع کنیم که او تسخیر کرده است؛ الان یک نهاد روشنفکری، یک نهاد دانشگاه و یک نهاد اداره کننده جامعه را داریم؛ در تمدن غربی، نهاد دانشگاه اداره کننده جامعه نیست و فارغ التحصیلان دانشگاهی بعد از ورود به بازار کار متعلق به خود آن نهادها هستند.

موسوی تصریح کرد: اگر توقع داریم حوزه، نهاد روحانیت را آماده به کارگیری در ادارات و خدمات اجتماعی کند، توقع واقع بینانه نیست. حتی برخلاف اینکه برخی همه توانمندی ها را به دانشگاه نسبت می دهند، این نهاد دانش و اندیشه است که نهادهای اجتماعی را هدایت کرده و پیش برده است و اگر بخواهیم نهاد روحانیت بازسازی شود، ابتدا باید نهاد اندیشه را جدی بگیریم تا محیط اجتماعی را به پیش ببرد.

رسانه و هنر؛ ریل امتداد اجتماعی

موسوی بیان کرد: رسانه، ادبیات و هنر هم نقطه کانونی برای اتصال روحانیت به اجتماع است؛ اگر متفکران ما نتوانند وارد ادبیات، هنر و رسانه شوند، امتداد اجتماعی نخواهند داشت از این رو این مسئله را تا حدود زیادی شاهد هستیم و توانمندی ادبی، ژورنالیستی و هنری روحانیت را تا حدی بالا نبرده ایم که بتوان افکار عمومی را به زیر چتر فکری خود درآورد.

وی افزود: برخلاف اندیشکده هایی که ما در ایران درست می کنیم، اندیشکده های غربی امتداد رسانه ای دارند و به افکار عمومی سمت و سو می دهند؛ اگر ما بخواهیم نهاد اندیشه را رقیب نهاد روشنفکری کنیم، باید امتداد ادبی، هنری و رسانه ای داشته باشد. پژوهشکده ها قدرت چنین کاری را ندارند زیرا با نظم علمی بیش از حد مواجه هستند.

موسوی بیان کرد: علم به معنای دیسیپلین غربی ضمانت بخش امتداد اجتماعی و تمدنی دارایی اندیشه در زیست قرن ها حیات بشری است؛ اگر نهاد روحانیت بخواهد بازسازی شود، باید دست روی این نقطه بگذارد(یعنی اندیشه را در خدمت اجتماع به کار بگیرد). انقلاب اسلامی رخ داد، چون توانستیم به این نقطه برسیم و پدیده های اجتماعی گسترده را شکل دهیم.

موسوی با بیان اینکه جامعه امروز ایران، جامعه دینی است و تحمل پدیده های وارداتی انگلی را ندارد، اظهار کرد: اگر خوب وارد اجتماع شویم ـ چون لایه های عمیق اجتماعی دینی است ـ می توان صحنه را از فرهنگ وارداتی گرفت و گرفتیم، به همین دلیل عبدالحسین زرین کوب بعد از نوشتن کتاب دو قرن سکوت، کتاب کارنامه اسلام را نوشت، چون بدنه جامعه ایران تحمل اندیشه وارداتی را ندارد.

رئیس پژوهشکده باقرالعلوم(ع) ادامه داد: جریان روحانیت اصیل ما قبل از انقلاب مانند شهید مطهری و بهشتی و ... مشغول تولید اندیشه بودند و ما با تولید اندیشه توانستیم انقلاب کنیم ولی بعد از انقلاب این افراد را از  دست دادیم و مجبور شدیم تا وارد اجرا هم شویم لذا نخبگان حوزه را به اجرا فرستادیم و به خاطر وجود علوم انسانی غربی، دوباره وارد نهاد دانش شدیم. ما در مواردی در اسلامی سازی علوم انسانی موفق بودیم و آن هم به خاطر اینکه جریان اندیشه ای ما توانست حرکتی ایجاد کند.

لزوم انس نهادهای تبلیغی با نهاد اندیشه

موسوی با تأکید بر جدایی نهاد اندیشه از دانش، بیان کرد: وقتی بعد از انقلاب، مجموعه های متعدد تبلیغاتی شکل گرفت، باز نتوانستیم نهاد اندیشه را متحول و فعال کنیم که ریشه آن به عدم فهم دقیق جریانات غربی برمی گردد. نهادهای تبلیغاتی ما هم عمدتاً مشغول تبلیغ هستند لذا نهاد اندیشه آنطور که باید، فعال نیست.

وی اظهار کرد: متأسفانه الان برخی رسانه هایی که پول از انقلاب می گیرند، عامل استحاله فرهنگی هستند؛ راه حل این است که نهاد اندیشه باید مورد حمایت جدی قرار گیرد، با نهاد رسانه ارتباط عمیق داشته باشد و از آن تغذیه شود. دنیای غرب هم در شرایطی است که زایش اندیشه در آن از بین رفته زیرا زایش فکری به انتهای خود رسیده است و لیبرالیسم و سکولاریسم چتر خود را بر همه جا افکنده است؛ از این رو دائماً کتاب در مورد «پایان »ها می نویسند چون سخن از آغاز دشوار است.

رئیس پژوهشکده باقرالعلوم(ع) تصریح کرد: یک دانشجو در دانشگاه مثلاً علوم مرتبط با برق و کامپیوتر را می خواند و نه مباحث روشنفکری ولی اتمسفر روشنفکری حاکم تأثیر خود را بر روی او می گذارد، از این رو ما در نگاه اول با علوم انسانی غربی مواجه نیستیم بلکه با اندیشه حامی آن مواجهیم.

وی اضافه کرد: نهاد روشنفکری هم بیشترین ارتزاق خود را از روان شناسی و جامعه شناسی و ... می کند، زیرا عمدتاً مرتبط با اندیشه هستند؛ جریان روشنفکری عمدتاً خود را سوار بر مسائل سیاسی و فرهنگی می کند و اثر اندیشه ای خود را می گذارد.

انتهای پیام